परंपरा, अध्यात्म आणि संस्कृती — डिजिटल विश्वात विप्र शोध info@devdharm.com
मुख्य विभाग
सुविचार दिनविशेष सुभाषित मंत्र स्तोत्र श्लोक प्रार्थना आरती पाळणा मंगलाष्टके वाङ्मय शास्त्रार्थ वास्तुशास्त्र रांगोळी
अधिक
पंचांग आवडते Favourites अलीकडील Recently read लॉगिन / नोंदणी

सुभाषित Sanskrit Thoughts

संस्कृत सुभाषितांचा संग्रह

कन्या वरयते रूपं माता वित्तं पिता श्रुतम्। बान्धवाः कुलमिच्छन्ति मिष्टान्नमितरे जनाः॥ कन्या – वराचे रूप पाहते. माता – वराचे धन (संपत्ती) पाहते. पिता – वराचे श्रुत (विद्वत्ता, ज्ञान) पाहतो. बांधव – वराचे कुळ पाहतात. इतर लोक – विवाहातील मिष्टान्न (मेजवानी) पाहतात. — -
मनस्येकं वचस्येकं कर्मण्येकं महात्मनाम् । मनस्यन्यद् वचस्यन्यत् कर्मण्यन्यद् दुरात्मनाम् ॥ महात्म्यांच्या मनात, वाणीत आणि कृतीत एकरूपता असते. दुष्ट लोकांच्या मनात एक, बोलण्यात दुसरे आणि कृतीत तिसरेच असते. — सुभाषित
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन । मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥ तुला कर्म करण्याचा अधिकार आहे; त्याच्या फळावर कधीही नाही. कर्मफलाची अपेक्षा हेच कर्माचे कारण होऊ देऊ नकोस आणि अकर्मण्यतेची आसक्तीही ठेवू नकोस. — श्रीमद्भगवद्गीता २.४७
न चोरहार्यं न च राजहार्यं न भ्रातृभाज्यं न च भारकारि । व्यये कृते वर्धत एव नित्यं विद्याधनं सर्वधनप्रधानम् ॥ विद्येचे धन चोर चोरू शकत नाही, राजा हिरावून घेऊ शकत नाही, भावांमध्ये वाटावे लागत नाही आणि ते वाहून नेण्याचे ओझेही नसते. खर्च केल्याने ते नेहमी वाढते; म्हणून विद्या हे सर्वश्रेष्ठ धन आहे. — सुभाषित
सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात् न ब्रूयात् सत्यमप्रियम् । प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः ॥ सत्य आणि हितकारक बोलावे; कटू सत्य बोलू नये. तसेच एखाद्याला आवडेल म्हणून असत्यही बोलू नये. हाच सनातन धर्म आहे. — मनुस्मृति ४.१३८
उद्यमेन हि सिद्ध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः । न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः ॥ कामे केवळ इच्छा करून नव्हे, तर प्रयत्न केल्याने पूर्ण होतात. झोपलेल्या सिंहाच्या तोंडात हरणे स्वतःहून जात नाहीत. — पञ्चतन्त्रम्
परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः परोपकाराय वहन्ति नद्यः । परोपकाराय दुहन्ति गावः परोपकारार्थमिदं शरीरम् ॥ वृक्ष परोपकारासाठी फळे देतात, नद्या इतरांसाठी वाहतात आणि गायी लोकांच्या उपयोगासाठी दूध देतात. त्याचप्रमाणे हे शरीरही परोपकारासाठी आहे. — सुभाषित
अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम् । उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम् ॥ हा आपला आणि तो परका, असा विचार संकुचित मनाचे लोक करतात. उदार मनाच्या लोकांसाठी संपूर्ण पृथ्वी हेच एक कुटुंब असते. — महाउपनिषद्
विद्या ददाति विनयं विनयाद् याति पात्रताम् । पात्रत्वात् धनमाप्नोति धनात् धर्मं ततः सुखम् ॥ विद्या माणसाला विनय देते. विनयामुळे तो पात्र बनतो, पात्रतेमुळे धन मिळवतो, धनातून धर्माचरण घडते आणि धर्मामुळे सुख प्राप्त होते. — हितोपदेश